close
تبلیغات در اینترنت
رسانه یارگمنام | حَبیبَ الْمَجْهول |
رسانه برتر دفاع مقدس
جانبازان
رسانه برتر دفاع مقدس

ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر

ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر به مدت شش سال و تحولاتي كه در اين مرحله از جنگ صورت گرفت، به ويژه نحوه پايان جنگ، پرسش از علت ادامه جنگ را به يك پرسش بنيادين تبديل كرده است. در اين زمينه ملاحظاتي وجود دارد كه بايد مورد توجه قرار گيرد:


1ـ تصميم‌گيري براي پايان دادن يا ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر با نظر اجماع نخبگان و مسئولان سياسي ـ نظامي كشور و در حضور امام راحل و پس از برگزاري جلسات متعدد، اتخاذ شد.


شرايط تصميم‌گيري، ناظر بر اين معنا بود كه قواي نظامي ايران با آزادسازي مناطق اشغالي، ماهيت جنگ تجاوزكارانه و فرسايشي را با كسب برتري سياسي ـ نظامي تغيير داده‌اند و در چنين وضعيتي به زعم آمريكا و غرب، ارائه هرگونه امتياز به ايران به معناي به رسميت شناختن برتري نظام برآمده از انقلاب اسلامي و با منافع غرب در تضاد است. بنابراين، اجتناب از ارائه هرگونه امتياز به ايران، يك سياست كلي و مورد توافق بود كه از سوي آمريكا و غرب دنبال مي‌شد. بر پايه همين ملاحظه با تعريف برتري ايران به عنوان تهديد منافع آمريكا و غرب، مهار اين برتري هدف سياست‌هاي جديد منطقه‌اي آمريكا قرار گرفت.

 

 

2ـ راه‌حل‌هاي پيشنهادي براي پايان دادن به جنگ در اين مرحله، عموما از سوي برخي كشورهاي منطقه، از جمله عربستان مطرح شد كه بيشتر ناظر بر تشكيل صندوق مشترك براي پرداخت خسارت به ايران و عراق بود. به اين ترتيب كه كشورهاي منطقه با تشكيل صندوقي مشترك، مبالغي را به صندوق واريز كنند و تدريجا براي بازسازي ايران و عراق پرداخت شود. در اين زمينه، صحبت از مبلغ 25 ميليارد دلار تا 50 ميليارد دلار مطرح شد؛ اما به دليل اينكه راه‌حل متناسب با شرايط برتري ايران نبود و ساير خواسته‌هاي ايران مانند محكوم كردن متجاوز، عقب‌نشيني كامل از خاك ايران، مورد توجه قرار نگرفته بود، زمينه انجام مذاكرات فراهم نشد، در نتيجه رقم قطعي مشخص نيست.

 

 

3ـ فاصله زماني تصميم‌گيري ايران پس از فتح خرمشهر تا انجام عمليات رمضان با وقوع برخي رخدادهايي همراه شد كه نقش مهمي در شكل‌گيري ادامه جنگ داشت. در حالي كه در سوم خرداد سال 1361 خرمشهر فتح شد و در تاريخ 14 خرداد، اسرائيل به جنوب لبنان حمله كرد، تصور اوليه در ايران، ناظر بر اين معنا بود كه نگراني از پيروزي ايران منجر به گشايش جبهه جديد شده است. واكنش سياسي ـ نظامي ايران با اعزام هيأت ديپلماتيك در تاريخ 17 خرداد و سپس اعزام برخي از نيروهاي نظامي و اعلام آمادگي براي جنگ در دو جبهه، متأثر از همين ملاحظات بود.

 

 

در تاريخ 20 خرداد، عراق آمادگي براي عقب‌نشيني يكجانبه را اعلام و در تاريخ 30 تير آن را اجرا كرد. در اين مرحله 5 هزار كيلومتر از خاك ايران، همچنان در اشغال ارتش عراق بود كه در عقب‌نشيني تنها 2500 كيلومتر از آن تخليه شد و مناطق حساس مانند ارتفاعات استراتژيك و شهر نفت‌شهر در اشغال نيروهاي عراقي باقي ماند.

 

 

در تاريخ 20 خرداد، عراق آمادگي براي عقب‌نشيني يكجانبه را اعلام و در تاريخ 30 تير آن را اجرا كرد. در اين مرحله 5 هزار كيلومتر از خاك ايران، همچنان در اشغال ارتش عراق بود كه در عقب‌نشيني تنها 2500 كيلومتر از آن تخليه شد و مناطق حساس مانند ارتفاعات استراتژيك و شهر نفت‌شهر در اشغال نيروهاي عراقي باقي ماند.

 

 

ملاحظات سياسي ـ نظامي جديد سبب شد، امام(ره) با احساس نگراني از ماهيت سياست‌هاي جديد آمريكا و اسرائيل و عراق، روند اعزام نيرو به لبنان را متوقف و دستور بازگشت نيروها را صادر كردند.

 

 

در چنين فضايي، قطعنامه 522 در تاريخ 22 تير ماه از سوي سازمان ملل صادر شد كه هيچ‌كدام از درخواست‌هاي ايران مورد توجه قرار نگرفته بود و همچنان از جنگ به عنوان وضعيت ميان دو كشور نام برده مي‌شد!

 

 

مجموعه رخدادهاي سياسي ـ‌ نظامي در سطح منطقه، مواضع جديد آمريكا، ماهيت قطعنامه جديد سازمان ملل، تماما نگراني ايران را ـ مبني بر اينكه كليه تلاش‌ها و سياست‌ها براي مهار و برتري ايران سازماندهي شده است ـ تشديد كرد و در نتيجه، تصميم‌گيري اوليه پس از فتح خرمشهر، با آغاز عمليات رمضان در تاريخ 23 تير ماه سال 1361 و با هدف تأمين صلح شرافتمندانه و تنبيه متجاوز به اجرا گذاشته شد.

 

 

4ـ نقد و بررسي تصميم‌گيري براي ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر و طرح پرسش در اين زمينه، براي نخستين بار از سوي نهضت آزادي مطرح شد. مسئله قابل توجه در اين زمينه، اين است كه انتقاد نهضت آزادي نزديك به يك سال پس از تصميم‌گيري و اجراي آن و با مشاهده نتايج اين تصميم‌گيري، اعلام شد. حال آنكه اگر نهضت در اين زمينه ديدگاه و موضعي داشت،‌ براي تأثيرگذاري بر روند تصميم‌گيري‌ها بايد همانند حزب توده كه در همان موقع، اقدام به موضع‌گيري كرد، با صدور بيانيه، مواضع خود را رسما اعلام مي‌كرد.

 

 

فارغ از اين ملاحظه، نقدهاي ناظر بر تصميم‌گيري براي ادامه جنگ، اصولا بر اساس نتيجه و بدون توجه به شرايط طرح مي‌شود، حال آنكه جدا كردن يك تصميم از شرايط و بستر تاريخي آن، مانع از فهم ضرورت‌ها و دلايل اين تصميم‌گيري خواهد شد.

 

 

گزينه‌هاي موجود براي تصميم‌گيري ايران، به گونه‌اي بود كه اگر براي توقف جنگ تصميم‌گيري مي‌شد، امتياز قابل ملاحظه‌اي به ايران واگذار نمي‌شد و هيچ تناسبي با شرايط برتري ايران نداشت و احتمالا زمينه درگيري مجدد ايران و عراق نيز فراهم مي‌شد. امروز همان تصميم‌گيري با طرح اين پرسش روبروست كه چرا ايران اين‌گونه جنگ را پايان داد؟ و حال آنكه، در آن هنگام از موضع برتر برخوردار بود و دشمن دچار شكست شده بود؟

 

 


اين توضيح ناظر به اين معناست كه پيچيدگي‌هاي حاكم بر شرايط تصميم‌گيري پس از فتح خرمشهر، به گونه‌اي بوده است كه هرگونه تصميم‌گيري با توجه به پيامدهاي آن مي‌توانست، پرسش‌زا باشد و تنها تفاوت در نوع پرسش‌هاست، نه اصل آن.

 

 

مركز پژوهش‌هاي اجتماعي نخست‌وزيري در خرداد سال 1361، طي يك نظرسنجي از عده‌اي با شرايط سني، تحصيلي و جنسيت متفاوت، «نظرات مردم در مورد ادامه جنگ و ورود به خاك عراق» را مورد بررسي قرار داده است. در اين نظرسنجي، «نظر مردم در مورد ادامه جنگ»، وارد شدن به خاك عراق در صورتي كه عراق شرايط ما را نپذيرد و دلايل عدم ورود به خاك عراق، مورد توجه قرار گرفته است.

 

 

در پاسخ به اين پرسش كه جنگ را تا كجا ادامه بايد داد، خروج عراق از خاك ايران با 7/30 درصد و سقوط صدام با 5/28 درصد، بيشترين آرا را كسب كرده است. ديگر گزينه‌ها همچون گرفتن خسارت 4/12 درصد و صلح تنها 2 درصد را به خود اختصاص داده‌اند. در حالي كه پاسخ نمي‌دانم، 4 درصد بوده است.

 

 

در پاسخ به اين پرسش كه اگر عراق شرايط ما را نپذيرد، آيا صلاح مي‌دانيد وارد خاك عراق شويم، بر حسب جنسيت پاسخ مثبت، 1/70 درصد، پاسخ منفي 1/15 درصد و نمي‌دانم 2/9 درصد و بر حسب سن، پاسخ مثبت 9/76، پاسخ منفي 7/7 و نمي‌دانم 4/15 درصد است. بر حسب ميزان سواد پاسخگويان، پاسخ مثبت 4/48، پاسخ منفي 2/32 و پاسخ نمي‌دانم 5/6 درصد است.

درصد پاسخ‌ها به تناسب مناطق بيستگانه تهران متفاوت است. چنانكه پاسخ كساني كه يكي از بستگان آنها در جبهه بوده است، در مورد ورود به خاك عراق، 3/58 درصد مثبت و 20 درصد منفي و 20 درصد نمي‌دانم مي‌باشد.

اين نظرسنجي، فارغ از اينكه تا چه ميزان مي‌تواند از نظر علمي اعتبار داشته باشد، بيانگر بخشي از واقعيت اجتماعي و افكار عمومي نسبت به مسئله جنگ و تصميم‌گيري در مورد پايان يا ادامه آن و در ميان اقشار مختلف با موقعيت‌ها و شرايط متفاوت است كه با ميانگين 70 درصد با آنچه پس از فتح خرمشهر واقع شد، موافقت خود را بر ادامه جنگ اعلام كرده‌اند.


سايت بازتاب به نقل از فصلنامه مطالعات تاريخي 13/10/1383

دسته بندي : مقالات ،

نظرات

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی